Aπό τη Χριστίνα Σιδοπούλου, editor in chief του spirossoulis.com 

Η αρχιτεκτονική και το design αποκαλύπτουν πάντα τον τρόπο με τον οποίο μια εποχή αντιλαμβάνεται τον χώρο και τη ζωή μέσα σε αυτόν.

Στη σύγχρονη διεθνή σκηνή, ορισμένες γυναίκες αρχιτέκτονες και designers διαμόρφωσαν έργο που επηρέασε ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται δημόσια κτίρια, χώροι φιλοξενίας, κατοικίες και αντικείμενα καθημερινής χρήσης.

Η Farshid Moussavi, η Kazuyo Sejima, η Anne Lacaton, η Ilse Crawford και η Patricia Urquiola προέρχονται από διαφορετικές σχολές σκέψης και επαγγελματικές διαδρομές. Κάθε μία όμως αντιμετωπίζει τον χώρο ως κάτι περισσότερο από ένα αισθητικό αποτέλεσμα. Στο έργο τους η αρχιτεκτονική συνδέεται με την εμπειρία, την κίνηση, την κοινωνική ζωή και την καθημερινότητα των ανθρώπων.

Από μεγάλης κλίμακας δημόσιες υποδομές και μουσεία μέχρι ξενοδοχεία, εσωτερικούς χώρους και αντικείμενα design, οι δημιουργίες τους δείχνουν πώς ο σχεδιασμός μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο ζούμε, εργαζόμαστε και συναντάμε άλλους ανθρώπους. Η πορεία τους αποτελεί επίσης μια υπενθύμιση ότι η αρχιτεκτονική εξελίσσεται όταν περισσότερες φωνές και διαφορετικές εμπειρίες συμμετέχουν στη διαμόρφωση του χώρου.

Farshid Moussavi

Η αρχιτεκτονική ως σύστημα ζωής

Η Farshid Moussavi ανήκει στις αρχιτέκτονες που αντιμετωπίζουν τον χώρο σαν ζωντανό οργανισμό. Η πορεία της ξεκινά από το Ιράν, συνεχίζεται στο Λονδίνο και φτάνει μέχρι το Harvard, όπου διδάσκει αρχιτεκτονική. Η διεθνής αναγνώριση ήρθε μέσα από έργα που άλλαξαν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη σχέση ανάμεσα στο κτίριο και τον δημόσιο χώρο.

Το Yokohama International Passenger Terminal στην Ιαπωνία αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα.

Το έργο σχεδιάστηκε σαν συνεχές τοπίο, μια επιφάνεια που ενώνει την πόλη, τη θάλασσα και τον περίπατο των κατοίκων. Η αρχιτεκτονική παύει να λειτουργεί σαν αντικείμενο με όψεις.

Μετατρέπεται σε έδαφος που φιλοξενεί ζωή.

Η σκέψη αυτή διαπερνά όλο το έργο της. Στο Museum of Contemporary Art στο Cleveland για παράδειγμα, το κτίριο δεν λειτουργεί απλώς ως χώρος έκθεσης αλλά ως μια αρχιτεκτονική εμπειρία που αλλάζει ανάλογα με το φως, την κίνηση και την παρουσία των επισκεπτών.

Το ίδιο συμβαίνει και στα μεγάλα συγκροτήματα κατοικιών που σχεδιάζει στην Ευρώπη, όπου η διάταξη των χώρων, των αυλών και των κοινόχρηστων σημείων έχει στόχο να ενισχύσει την καθημερινή συνάντηση και τη ζωή της κοινότητας.

Για τη Moussavi η αρχιτεκτονική ξεπερνά την εικόνα και την αισθητική και γίνεται ένα εργαλείο που μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο που ζούμε, που κινούμαστε μέσα στην πόλη και που σχετιζόμαστε μεταξύ μας. Αυτή άλλωστε είναι η πιο ουσιαστική συμβολή της. Μας θυμίζει ότι ο σχεδιασμός δεν αφορά μόνο τα κτίρια αλλά τελικά τους ανθρώπους που τα κατοικούν.

Σε συνέντευξή της στο Madame Architect είχε σχολιάσει έναν τίτλο που ανακοίνωνε τη νίκη του γραφείου της σε έναν διεθνή διαγωνισμό: «Farshid Moussavi beats out David Chipperfield and OMA». Η ίδια εξήγησε ότι τέτοιες διατυπώσεις αποκαλύπτουν πόσο βαθιά ριζωμένη παραμένει η ιδέα πως η επιτυχία μιας γυναίκας στον χώρο της αρχιτεκτονικής θεωρείται ακόμη έκπληξη.

Η στάση της παραμένει ήρεμη και αποφασιστική. Η ποιότητα του έργου αποτελεί το ισχυρότερο επιχείρημα. Με αυτή τη λογική συνεχίζει να επηρεάζει τον διεθνή διάλογο γύρω από την αρχιτεκτονική μέσα από το γραφείο της, Farshid Moussavi Architecture, καθώς και από τη θεωρητική της δουλειά.

Kazuyo Sejima

Η δύναμη της αφαίρεσης

Η Kazuyo Sejima εισήγαγε μια διαφορετική έννοια ισχύος στον χώρο της αρχιτεκτονικής. Εκεί όπου για δεκαετίες κυριαρχούσε το μνημειακό, η ίδια επέλεξε την ακρίβεια, τη διαφάνεια και την ελαφρότητα.

Γεννημένη στην Ιαπωνία, ίδρυσε το πρώτο της γραφείο στο Τόκιο το 1987. Λίγα χρόνια αργότερα δημιούργησε μαζί με τον Ryue Nishizawa το SANAA, ένα από τα πιο επιδραστικά αρχιτεκτονικά γραφεία της εποχής μας. Το 2010 τιμήθηκαν με το Βραβείο Pritzker, τη σημαντικότερη διάκριση της αρχιτεκτονικής.

Στο 21st Century Museum of Contemporary Art στην Καναζάβα, το κτίριο παίρνει τη μορφή ενός κυκλικού περιβλήματος που επιτρέπει στον επισκέπτη να εισέλθει από πολλαπλά σημεία.

Η εμπειρία της περιήγησης μοιάζει με εξερεύνηση ενός ανοιχτού τοπίου. Ο χώρος παύει να επιβάλλει διαδρομές και ιεραρχίες.

Η ίδια λογική εμφανίζεται και σε ένα από τα πρώτα της έργα, το Saishunkan Seiyaku Women’s Dormitory. Η εστία δημιουργήθηκε για νεαρές εργαζόμενες γυναίκες που μετακινούνταν από την επαρχία για εργασία.

Η Sejima σχεδίασε ένα σύστημα κατοίκησης που συνδυάζει ιδιωτικότητα και κοινότητα. Οι μονάδες τοποθετούνται σαν ανεξάρτητα κουτιά μέσα σε έναν ελαφρύ μεταλλικό σκελετό, δημιουργώντας μικρές αυλές και χώρους συνάντησης.

Η αρχιτεκτονική της επιτρέπει στους ανθρώπους να κινούνται ελεύθερα μέσα στον χώρο. Αυτή η αίσθηση ελευθερίας αποτελεί το βασικό στοιχείο της σκέψης της.

Το 2010 ανέλαβε και τη διεύθυνση της Biennale Αρχιτεκτονικής της Βενετίας, αποτελώντας την πρώτη γυναίκα που κατέλαβε αυτή τη θέση.

Δείτε επίσης: 8 Γυναίκες που Άλλαξαν τον Κόσμο της Αρχιτεκτονικής, του Interior Design και της Τέχνης

Anne Lacaton

Η γενναιοδωρία του χώρου

Η Anne Lacaton άλλαξε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η κοινωνική κατοικία. Η φιλοσοφία της βασίζεται σε μια απλή ιδέα: το υπάρχον κτίριο μπορεί να μεταμορφωθεί αντί να κατεδαφιστεί.

Το γραφείο Lacaton & Vassal, που ίδρυσε μαζί με τον Jean-Philippe Vassal το 1987, έχει αφιερώσει μεγάλο μέρος της δουλειάς του στην αναβάθμιση υφιστάμενων κατοικιών. Το έργο που έγινε σύμβολο αυτής της προσέγγισης βρίσκεται στο Παρίσι.

Ο πύργος κοινωνικής κατοικίας Tour Bois-le-Prêtre, κατασκευασμένος τη δεκαετία του 1960, είχε χαρακτηριστεί ξεπερασμένος. Η πρόταση των Lacaton και Vassal τον μεταμόρφωσε χωρίς να εκδιωχθούν οι κάτοικοι.

Μεγάλες βεράντες και χειμερινοί κήποι προστέθηκαν στην περίμετρο των διαμερισμάτων, αυξάνοντας σημαντικά το ωφέλιμο εμβαδόν και βελτιώνοντας τη φωτεινότητα.

Η ίδια λογική εφαρμόστηκε και στο Grand Parc στο Μπορντό, όπου εκατοντάδες κατοικίες αναβαθμίστηκαν με παρόμοια στρατηγική. Το έργο τιμήθηκε το 2019 με το Ευρωπαϊκό Βραβείο Σύγχρονης Αρχιτεκτονικής Mies van der Rohe.

Το 2021 η Anne Lacaton τιμήθηκε με το Pritzker Prize μαζί με τον Jean-Philippe Vassal. Η διάκριση αυτή αναγνώρισε μια αρχιτεκτονική που δίνει προτεραιότητα στην ανθρώπινη ευημερία και στη βελτίωση της καθημερινής ζωής.

Στο έργο της, η γενναιοδωρία του χώρου αποτελεί μορφή κοινωνικής ευθύνης.

Ilse Crawford

Το σπίτι ως εμπειρία ζωής

Η Ilse Crawford έφερε στο design μια διαφορετική οπτική: τον άνθρωπο στο επίκεντρο. Ξεκίνησε την πορεία της ως δημοσιογράφος και έγινε η πρώτη αρχισυντάκτρια του περιοδικού ELLE Decoration UK. Το 2001 ίδρυσε στο Λονδίνο το Studioilse, ένα δημιουργικό γραφείο που συνδυάζει αρχιτεκτονική εσωτερικών χώρων, προϊόν design και έρευνα γύρω από το wellbeing.

Η δουλειά της εξετάζει το πώς ο χώρος επηρεάζει τη διάθεση και τη συμπεριφορά των ανθρώπων. Τα υλικά, το φως, η υφή και η κλίμακα αντιμετωπίζονται ως στοιχεία που καθορίζουν την καθημερινή εμπειρία.

Το έργο που την καθιέρωσε διεθνώς είναι το Ett Hem στη Στοκχόλμη. Το boutique ξενοδοχείο στεγάζεται σε ένα κτίριο του 1910 και λειτουργεί σαν ιδιωτική κατοικία.  Το ίδιο το όνομά του σημαίνει «ένα σπίτι» στα σουηδικά και δεν είναι τυχαίο. Η Crawford σχεδίασε τον χώρο ώστε να λειτουργεί πραγματικά σαν κατοικία. Αντί για τυπική υποδοχή ξενοδοχείου, ο επισκέπτης μπαίνει σε καθιστικά, βιβλιοθήκες και χώρους που θυμίζουν ιδιωτικό σπίτι.

Τα δωμάτια είναι διαφορετικά μεταξύ τους, γεμάτα υφές, φυσικά υλικά και αντικείμενα που δημιουργούν αίσθηση οικειότητας. Η έννοια της πολυτέλειας μεταφράζεται σε οικειότητα, ζεστασιά και ποιότητα υλικών.

Παράλληλα, η Crawford έχει επηρεάσει και την εκπαίδευση στον χώρο του design ως ιδρύτρια του τμήματος Man and Well-Being στο Design Academy Eindhoven. Η διδασκαλία της επικεντρώνεται στη σχέση ανάμεσα στον άνθρωπο και το περιβάλλον του.

Η συμβολή της βρίσκεται στη μετατόπιση της συζήτησης γύρω από το design προς την εμπειρία της καθημερινής ζωής.

Patricia Urquiola

Η ζωή μέσα στη φόρμα

Η Patricia Urquiola αποτελεί μία από τις πιο επιδραστικές μορφές του σύγχρονου design. Γεννημένη στην Ισπανία και εκπαιδευμένη στο Μιλάνο υπό την καθοδήγηση του Achille Castiglioni, ανέπτυξε μια σχεδιαστική γλώσσα που συνδυάζει τεχνολογία, χειροτεχνία και έντονη υλικότητα.

Το 2001 ίδρυσε το Studio Urquiola στο Μιλάνο και σύντομα ανέπτυξε συνεργασίες με σημαντικές εταιρείες design. Ο καναπές Tufty-Time για την B&B Italia, σχεδιασμένος το 2005, αποτελεί ένα από τα πιο γνωστά έργα της.

Η σύνθεση του καναπέ βασίζεται σε ανεξάρτητες μονάδες που μπορούν να συνδυαστούν σε διαφορετικές διατάξεις, αντανακλώντας τον σύγχρονο τρόπο ζωής μέσα στο σπίτι.

Σε συνέντευξή της στο The Peak Magazine είχε μιλήσει για την εμπειρία της ως γυναίκα στον χώρο του design. Όπως έχει πει, όταν άνοιξε το Studio Urquiola το 2001 οι γυναίκες αποτελούσαν ακόμη μειοψηφία στον χώρο του design.

Η ίδια πιστεύει ότι αυτή η εμπειρία επηρέασε τον τρόπο που σκέφτεται και σχεδιάζει. «Οι γυναίκες είμαστε πιο ευέλικτες και πιο ανοιχτόμυαλες και αυτή η νοητική ευελιξία είναι κάτι πολύ θετικό στον κόσμο του design», έχει δηλώσει τονίζοντας ότι ο σύγχρονος σχεδιασμός χρειάζεται προσαρμοστικότητα και συνεργασία.

Η Urquiola αντιμετωπίζει το design ως εργαλείο που συνδέει τον άνθρωπο με τον χώρο μέσα από την αφή, την υφή και την εμπειρία.

Παρά τις διαφορές τους, αυτές οι πέντε γυναίκες έκαναν κάτι κοινό και βαθύ. Μετέφεραν την αρχιτεκτονική και το design από την επίδειξη στην εμπειρία.

Η Moussavi ανέδειξε τη μορφή ως κοινωνική πράξη. Η Sejima επαναπροσδιόρισε την ασφάλεια και την ελευθερία στον χώρο, ξεκινώντας από την προστασία των γυναικών. Η Lacaton απέδειξε ότι η γενναιοδωρία είναι πολιτική στάση. Η Crawford επανέφερε το σπίτι ως ψυχολογική υποδομή. Η Urquiola έδειξε ότι η ευελιξία και η υλικότητα μπορούν να υπηρετήσουν τη ζωή χωρίς να τη βαραίνουν.

Το κοινό τους χαρακτηριστικό δεν είναι απλώς η γυναικεία ταυτότητα. Είναι η επιμονή τους να σχεδιάζουν με συνείδηση. Να αντιμετωπίζουν την κατοικία ως χώρο ισότητας, ασφάλειας και ελευθερίας. Να μην αποδέχονται ότι το σπίτι είναι απλώς ένα όμορφο περίβλημα.

Η σύγχρονη κατοικία άλλαξε γιατί εκείνες τόλμησαν να τη δουν αλλιώς. Και όταν αλλάζει η ματιά πάνω στον χώρο, αλλάζει αναπόφευκτα και ο τρόπος που ζούμε μέσα σε αυτόν.

Πατήστε εδώ για να κάνετε τη ζωή σας πιο όμορφη, πιο συναρπαστική και πιο εύκολη με τα άρθρα που θα διαβάσετε στην Κατηγορία Plus.